W ramach projektu #Krowodrza111 na terenie Dzielnicy V powstanie szereg instalacji ogrodniczych, w których zostaną wykorzystane rośliny jadalne. Wspomnianym instalacjom będą przyświecały idee edible landscapingu, tj. takiego zestawiania roślin użytkowych (warzyw, jadalnych kwiatów czy zbóż), które pozwala na eksponowanie ich walorów ozdobnych. W kilku miejscach ważnych dla naszej dzielnicy z historycznego punktu widzenia zostaną posadzone rośliny użytkowe reprezentujące te, które rosły w przeszłości w okolicznych gospodarstwach, ulokowanych na obu brzegach Młynówki Królewskiej.

Miejsce nr 1. Zabytkowa kapliczka u wylotu ul. Lubelskiej

Miejsce instalacji nr 1. Zabytkowa kapliczka u wylotu ul. Lubelskiej. Fot. Marcin Grega – październik 2020.

Miejsce pierwszej instalacji ogrodniczej #Krowodrza111 to skwer wokół zabytkowej kapliczki na rogu ulicy Lubelskiej i Mazowieckiej. Dzięki realizacji dzielnicowego projektu Budżetu Obywatelskiego z 2019 roku Stwórzmy zielony skwer przy kapliczce na Mazowieckiej1 zamiast betonowego placu wytyczono tu oto dwa pasy ziemi. Sama kapliczka, wokół której zostanie zrealizowana instalacja, jest wyjątkowa. Pochodzi z 1886 roku2, a wieńczy ją krzyż duchacki. Skąd taki krzyż w tym miejscu? Otóż w XIII wieku biskup Iwo Odrowąż nadał znaczna część obecnej Krowodrzy zakonowi duchaków. Ulica, przy której znajduje się kapliczka, do 1912 roku nosiła nazwę ulicy Świętego Ducha – na ulicę Lubelską została przemianowana po przyłączeniu Krowodrzy do Krakowa, ponieważ ulica o takiej nazwie, tj. Świętego Ducha, istniała już w mieście3.

Rośliny użyte w nasadzeniach:

  • Pszenica płaskurka (Triticum dicoccon (Schrank) Schübl.);
  • Jęczmień zwyczajny (Hordeum vulgare L.);
  • Mak polny (Papaver rhoeas L.);
  • Chaber (Centaurea L.).
Ilustr. Od lewej: pszenica, mak polny, chaber i jęczmień zwyczajny. Domena publiczna.

Miejsce nr 2. Młynówka Królewska

Młynówka Królewska – miejsce planowanej instalacji w okolicach ul. Racławickiej. Styczeń 2021.
Młynówka Królewska – miejsce planowanej instalacji w okolicach ul. Rzecznej. Styczeń 2021.
Ilustr. Fasola wielokwiatowa. Domena publiczna.

Młynówka Królewska to miejsce wyjątkowe na mapie Krowodrzy. To wokół niej zakładano ogrody rodzące smaczne warzywa. Ich uprawa stała się możliwa za sprawą sztucznego koryta Rudawy, którym od XIII wieku dostarczano do Krakowa wodę. W latach 1903-1966 koryto zostało zasypane, a w jego miejscu wytyczono Park Młynówka Królewska, który przebiega przez Dzielnicę V i Bronowice na długości 8 km (jego średnia szerokość to 8 m)4. Gdzieniegdzie można jeszcze natrafić na ślady po dawnych ogrodach, na których niegdysiejszą bytność wskazują m.in. butwiejące płoty czy zdziczałe maliny oraz drzewa owocowe. Oskar Kolberg wspomina w swoich tekstach o piramidach, które porastał groch o płomiennych kwiatach. I to właśnie tu powstaną konstrukcje tyczne w kształcie piramid, po których będzie wspinała się fasola wielokwiatowa.

Rośliny użyte w nasadzeniach:

  • Fasola wielokwiatowa „Firestorm” (Phaseolus coccineus L.).

Miejsce nr 3. Donica przy ul. Kazimierza Wielkiego 117

Budynek z donicami przy ul. Kazimierza Wielkiego 117. Google Maps.
Donica przed pawilonem Kazimierza 117

Trzecie miejsce nasadzeń przewidzianych w projekcie #Krowodrza111 to donica przed pawilonem przy ulicy Kazimierza Wielkiego 117, tj. przy kolejnym, bardzo ważnym adresie w historii naszej dzielnicy. To tędy król Kazimierz Wielki przejeżdżał do swojego letniego pałacu w Łobzowie zlokalizowanego tuż obok. To w nim Królowa Bona miała swój słynny ogród prowadzony na modłę włoską. Pawilon usługowy od Pałacu Łobzów dzieli jedynie Młynówka Królewska, kolejne wyjątkowe miejsce, równie istotne dla ogrodniczego dziedzictwa Dzielnicy V. Sama donica, w której zostaną posadzone rośliny, ma imponującą długość 55 metrów! Instalację ogrodniczą będzie stanowić łąka z warzyw, jadalnych kwiatów oraz ziół. Miejsce ma być pełne barw, zapachów i bujnych roślin, o których walorach estetycznych często zapominamy. Nie zabraknie wśród nich tak charakterystycznych dla krowoderskich upraw głąbika krakowskiego, karczocha czy nagietka.

Rośliny użyte w nasadzeniach:

Warzywa m.in.: Głąbik krakowski (Lettuce Cracoviensis), karczoch „Imperial Star”, Jarmuż „Scarlet” i „Black Magic”, burak liściowy „Rainbow Mixed”, pomidor sołdacki.

Rośliny jadalne i zioła m.in.: nagietek lekarski, rumianek pospolity, ogórecznik, aksamitka, dalia „Orange Nugget”, kosmos.

Podziękowania: Serdecznie dziękujemy Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej Piast oraz Prezesowi Zarządu – Panu Przemysławowi Miłoniowi – za użyczenie donic i otwartość na nasz projekt.


Przypisy:

  1. budzet.krakow.pl/projekty2019/869-stworzmy_zielony_skwer_przy_kapliczce_na_mazowieckiej.html (24.01.2021).
  2. zikit.krakow.pl/ogolne/211685,1787,komunikat,kapliczka_odzyskuje_blask.html (24.01.2021).
  3. Supranowicz E., Nazwy ulic Krakowa, Kraków 1995, s. 94.
  4. pl.wikipedia.org/wiki/M%C5%82yn%C3%B3wka_Kr%C3%B3lewska (26.09.2020).

Użyte na stronie ilustracje do zobrazowania nasadzeń pochodzą z domeny publicznej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *